Anasayfa / Şimdi Dünya / Batı ile Doğu Arasında Ermenistan

Batı ile Doğu Arasında Ermenistan

Batı ile Doğu Arasında Ermenistan

Tarih boyunca doğu ve batı arasında bir fay hattı ve çatışma sahası olan Ermenistan, bugün de ABD-AB merkezli Batı Emperyalizmi ile Doğuda Rus-Çin ittifakı halinde görülen yeni emperyalizmlerin merkezi arasında bir sınır hattı olmaya devam ediyor.

Ermenistan ve Kafkasya işçi sınıfının kurtuluşu; ne Rus askeri-ekonomik gücüne sırtını dayayan eski oligarkların şovenizminde ne de Ermenistan’ı AB ve NATO’nun Rusya-İran karşıtı olası savaş sahası haline getirmeyi vaat olarak sunan olan Paşinyan’ın batı yanlısı otoriter-liberalizmindedir.

Aras Ege / 30 Haziran 2026

Ermenistan 7 Haziran 2026 Seçimleri ve Sınıfsal Yansımaları

Nikol Paşinyan’ın Sivil Sözleşme Partisi yaklaşık %49,89 oy alarak parlamentodaki çoğunluğunu korudu. Seçimde %23,34 alan Ermeni-Rus oligark Samvel Karapetyan liderliğindeki Güçlü Ermenistan ve %9,95 alan Eski Ermenistan Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan’ın Ermenistan İttifakı meclisteki muhalefet partileri olarak yer aldılar.

Paşinyan, gücünü kitlelerin statükoya, eski oligarşiye duyduğu nefret ile Batı emperyalizmine eklemlenme arzusu arasındaki dengeden alan, “liberal-burjuva bir bonapart” figürüdür. Bir yandan Ermenistan’da eski Rus Oligark-Bürokrasi-Komprador Burjuvazi ittifakını dağıtırken diğer yandan da muhaliflerini cezalandıran bir tutum alarak Kafkaslardaki tek demokratik denebilecek ülkede bir “demokratik gerileme” ihtimali doğuruyor.

Seçimlerde Rusya yanlısı iki partinin ayrı ayrı seçime girmesi komprador/işbirlikçi burjuvazinin bölünmesini temsil ediyor. Bir yandan tüm Ermenistan Apostolik Kilisesi destekli darbe girişimleri ve milliyetçi şovenizmle kitleleri mobilize etmeye çalışan, diğer yandan da Türkiye-Azerbaycan tehdidine karşı Rusya korumasını vaat eden bu klik, işçi sınıfı için bir alternatif sunamamış, aksine Paşinyan’ın “ehven-i şer” olarak konsolide olmasını sağlamıştır.

Meclisteki sandalye dağılımına da (64-41) yansıyan, toplumdaki bu neredeyse ortadan ikiye ayrılma hali Ermenistan’ın tarih boyunca doğu ve batı arasında bir fay hattı ve çatışma sahası olmasının bir iz düşümü. Ermenistan tarihi boyunca büyük güçler olan Roma ile Persler, Bizans ile Sasaniler, Osmanlı ile Safeviler ve geçtiğimiz yüzyılda Türkler ile Ruslar arasında bir cephe hattı halindeydi. Tarih boyunca doğu ve batı arasında bir fay hattı ve çatışma sahası olan Ermenistan, bugün de ABD-AB merkezli Batı Emperyalizmi ile Doğuda Rus-Çin ittifakı halinde görülen yeni emperyalizmlerin merkezi arasında bir sınır hattı olmaya devam ediyor.

Bu büyük güçler arasında sıkışmışlığın yarattığı toplumsal bölünme de kaçınılmaz bir durum.

Dağlık Karabağ / Artsakh Yenilgisi ve Sonrası

Son 40 yıldır Ermenistan siyasetine yön veren temel sorun ve dinamiklerin başında Dağlık Karabağ/Artsakh sorunu geliyor. Binlerce yıl kimi zaman bağımsız kimiz zaman başka devletlerin hükmü altında olarak Ermeni halkına yurt olan Dağlık Karabağ 2020’de defacto bağımsız Artsakh güçlerinin yaşadığı yenilgi ve 2023’de 150.000’e yakın Ermeni’nin bir etnik temizlik biçimi olarak toplu göçe zorlanmasıyla Ermenisizleştirilen Dağlık Karabağ’ın kaybının ardından bugün hala Ermenistan için kanayan bir yara ve risk unsuru olmaya devam ediyor.

Sovyetler Birliği’nin çözülüşü sırasında Dağlık Karabağ’da patlak veren savaş, Stalinist bürokrasinin ulusal sorunu çözmekteki acizliğinin ve şovenizmi kışkırtmasının sonucuydu. İki ülkenin burjuvazisi de bu çatışmayı kendi işçi sınıflarını milliyetçilikle zehirlemek ve özelleştirme yağmalarını gizlemek için kullandı.

2020 Dağlık Karabağ Savaşı Öncesi ve 2020 Dağlık Karabağ Savaşı Sonrası

2020’deki İkinci Karabağ Savaşı, Türk ve İsrail teknolojisiyle donatılmış Azerbaycan kapitalizminin askeri üstünlüğü ve Rusya’nın Paşinyan’ı cezalandırma hamlesiyle Ermenistan’ın yenilgisiyle sonuçlandı. Eylül 2023’teki yıldırım operasyonu ve ardından gelen 150.000 Ermeninin zoraki toplu göçü, ulusların kendi kaderini tayin hakkının burjuva diplomasisi masalarında nasıl hiçe sayıldığının kanıtıdır. Rusya yanlısı Ermeni komprador burjuvazisi Dağlık Karabağ ve Ermenistan halkını önce savaşa sürerken, yenilgi anında onları kaderine terk etmiştir.

2020’de Ermeni halkını yalnız bırakarak kaderine terk edenler sadece Rusya ve Rusya yanlısı komprador burjuvazi değildi. ABD, AB ve dünya da bu askeri harekâtı kimisi açıktan kimisi sessiz kalarak destekledi.

ABD – Rusya ile İsrail – İran Fay Hatları ve Güney Kafkasya

Bağımsızlık sonrası Ermenistan, 1915 Ermeni Soykırımı sonrası dünya üzerindeki Ermeni halkının 3’te 1’inin de yaşadığı Batıyla yakınlaşmak istedi. Dağlık Karabağ krizinin çözümlenememesi sonrası hem Türk askeri tehdidine ve sınırların kapalı kalmasına karşı, hem Dağlık Karabağ’ın bağımsızlığının korunması için hem de Rusya’ya olan ekonomik bağımlılıktan ötürü Rusya yörüngesinde kalmaya devam etti. Bağımsız Ermenistan giderek yozlaşmış bürokrat ve oligarkların ittifak halinde yoksullaştırdığı bir ülke haline geldi.

Yolsuzluk ve yoksulluğun bir boyutu 2020 Dağlık Karabağ yenilgisiyle gözler önüne serildi. 2016’da Rusya’dan alınan 4 Su-30 savaş uçağıyla beraber herhangi bir silah ve bomba teçhizatı alınmadı. Ermenistan en ihtiyaç duyduğu anda önceki yıllarda ödemesini yaptığı cephaneyi alamadı. Ordu cephaneliklerinin eski Rus silahları ve kullanılamaz haldeki eski Rus mühimmatlarıyla dolu olduğu görüldü.

Sonunda 2018’de gerçekleşen Kadife Devrimle bu ittifak iktidardan uzaklaştırıldı ve ülkede reformlar yapılmaya başlandı. Rusya (Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü – KGAÖ vasıtasıyla) Ermenistan’ın geleneksel askeri hamisiydi. Ancak Ukrayna savaşıyla bataklığa saplanan ve Azerbaycan-Türkiye ekseniyle ekonomik çıkarları (enerji hatları) örtüşen Putin rejimi, 2020 ve 2023’te Ermenistan’ı yalnız bırakarak cezalandırdı hatta darbe girişimleriyle yeniden kontrolü ele geçirmeye çalıştı.

Rus emperyalizmi, 2026 seçimlerinde ambargolar, dezenformasyon ve oligark Karapetyan ile yozlaşmış Koçaryan vasıtasıyla “Ukrayna Senaryosu Olasılığı” tehditleri savurarak Ermenistan’ı arka bahçesi olarak tutmaya çalıştı ancak kitleler nezdinde inandırıcılığını yitirdiği için bu seçim müdahalesi girişimleri başarısız oldu.

Rusya’nın Güney Kafkasya’da Zayıflayan Hegemonyası

ABD-AB ekseni Rusya’yı zayıflatmak için Rusya’nın yumuşak karnı gördükleri iki bölgeye, Güney Kafkasya ve Orta Asya’ya yönelik hamle yapmaya başladılar.

Rusya, Sovyetlerin dağılması sonrası Gürcistan üzerindeki hakimiyetini sürdürdü. 2003 Sonrası Gül Devrimiyle Rusya’dan uzaklaşmaya başlayan Gürcistan, AB üyeliği hayali ve NATO üyeliği hedefiyle hareket etmeye başlaması Rusya’nın 2008 Savaşıyla Gürcistan’ı cezalandırmasına yol açtı. Savaş sonrası batıyla bütünleşme hayalleri devam eden Gürcistan, Ukrayna Savaşı sonrası Rusya’nın yeni hedefi haline gelme ihtimali ve Batı’nın verdiği sözleri tutmaması üzerine gerçekleşen son seçimlerden sonra Rusya belirli bir nüfuz elde etse de Gürcistan hala Rus hegemonyasının dışında kalmaya devam ediyor.

Azerbaycan’la bağımsızlık sürecinde yaşanan olaylara ve Azerbaycan’ın Rus etkisinden ayrılma girişimlerine rağmen eski Politbüro üyesi, SSCB Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı olan 1969-1982 yılları arasında defacto olarak Azerbaycan’ı yöneten eski “aparatçik” Haydar Aliyev’in 1993’te bir “tek adam/strong man” halinde iktidara gelmesiyle diktatörlük haline gelen Azerbaycan, Rusya yörüngesinde kalmaya devam etti. Baba Aliyev’in ölümü sonrasında “tek adam” olarak yerini ve servetini oğlu İlham Aliyev aldı. Azerbaycan’ın petrol ve doğalgaz kaynaklarıyla zenginleşen oğul İlham Aliyev başta İsrail olmak üzere Batı ile yakın bağlar kurdu. Bu yakın bağlarla Rusya’yı dengede tutarak adım adım Rusya etkisinden özerkleşmeye başladı. Özellikle de AB’nin Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında Rus doğalgazına alternatif bulmak isteyen AB, Azerbaycan gazına karşılık Ermenistan’ı yalnız bıraktı. Diğer yandan da Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı üzerinden İsrail’e sevk edilen Azerbaycan petrolleri vasıtasıyla İsrail’in en önemli enerji kaynağı haline geldi Azerbaycan.

İsrail-Azerbaycan Ekseni ve İran

İsrail’in İran’a karşı hamlelerinin büyük ortaklarından biri olan Azerbaycan, İran nüfusunun 4’te 1’ini oluşturan Azerilerin yaşadığı toprakları ele geçirmeyi hedefliyor. Bu doğrultuda dönem dönem İran’a yönelik askeri tehditlerde bulunan Azerbaycan hem İsrail radarlarına ve İsrail operasyon merkezlerine ev sahipliği yapıyor hem de İran’da yaşayan Azeri halkına yönelik kışkırtmalarda bulunuyor.

İran’ın çevrelenmesi ve kuşatılması stratejisinin bir parçası olarak Azerbaycan’a Dağlık Karabağ teslim edildi ve Ermenistan’ın güneyinden geçirilecek “Zengezur Koridoru”yla da İran’ın Rusya ile bağlantısının tamamen kesilmesi hedeflendi.

ABD-İsrail ittifakının İran’a açtığı savaş başlarında İran’ı tehdit eden ülkeler korosuna katılan Azerbaycan; savaşta İran’ın yenilmemesi ve herhangi bir iç çatışma emaresi göstermemesi üzerine geri adım attı ve İsrail’e verdiği anlaşılan sözleri tutmadı.

İsrail’in 1915 Ermeni Soykırımını Tanıması

Kurulduğu 1948’den bu yana daima Ortadoğu’da birinci müttefik olarak Türkiye’yi gördü İsrail. Son 20 yılda Erdoğan rejiminin Ortadoğu’da İsrail saldırganlığına ve yayılmacılığına karşı kendi örtük yayılmacılığını ve nüfuzunu savunması üzerine Türkiye’den uzaklaşan İsrail, Doğu Akdeniz ve Ortadoğu’da yeni ittifaklar oluşturmaya başladı.

Bu yeni ittifakların başında gelen Azerbaycan’ın 2026 İran Savaşı’nda vaat ettiği yararlılığı gösterememesi üzerine İsrail hem uzun süredir uzak kaldığı Kafkas denklemine girmek hem de Azerbaycan’ı cezalandırmak için 1915 Ermeni Soykırımı’nı tanıma kararı aldı.

Normalde Holocaust / Yahudi Soykırımın tekilliği ve biricikliğini korumak için dünya üzerinde gerçekleşen soykırımları tanımayı reddeden; Filistin halkına uyguladığı soykırımla bir benzerlik kurulmasını önlemek isteyen İsrail, 1915 Ermeni Soykırımı’nı tanımayı daha önce defalarca reddetmişti. Hatta sadece İsrail’de değil dünya üzerinde başta ABD tarafından 1915 Ermeni Soykırımı’nın tanınmasını önlemek için lobi faaliyetleri yürüten İsrail bu hizmetini 2019’da sonlandırdı ve ABD Senatosunda 2019’da tanındı. Trump’ın reddettiği karar, 2021’de Biden tarafından benimsendi.

İsrail 7 Ekim 2023 sonrası oluşan yeni denklemde güçlenmek, yeni ittifaklar kurmak ve İran’ı kuşatmak için yeni hamleler yapmaya devam ediyor.

Türkiye ve Azerbaycan İttifakı ile AB-NATO ve TRIPP Arasında

Türkiye ABD-AB eksenli, Birleşik Krallık/İngiltere’yi de içeren Batı’nın Orta Asya’ya yönelik hamlesinde öncülük rolüne aday olmayı hedefleyerek uzun yıllar Orta Asya ülkeleriyle ekonomik ve askeri ilişkilerini geliştirdi. Bu doğrultuda Türkiye’de oluşan oligarşik-komprador burjuvazi, Azerbaycan ile doğrudan kara bağlantısı kurmak ve Orta Asya pazarlarına açılmak (Turan Hayali) için Ermenistan’ın güney topraklarından geçecek Zengezur Koridoru’nun açılmasını dayatmaktadır. Böylece hem Rusya’nın yumuşak karnı Orta Asya ülkeleriyle kara bağlantısı kurulacak, hem de İran’ın Rusya ile olan kara bağlantısı kesilecekti.

Tarih boyunca daima iyi ilişkileri olan, 100.000’den fazla Ermeni’nin yaşamaya devam ettiği İran’la iyi ilişkilerini korumaya devam etmek isteyen Ermenistan, bu tehdit karşısında ABD ve AB ile yakınlaşmaya başladı. Başta Türkiye olmak üzere Türkiye ve Azerbaycan’la “Normalleşme Süreci” başlatan Paşinyan hükümeti, seçimi kazanarak Türkiye ve Azerbaycan ile sınırların açılmasını içeren “Barış Kavşağı” projesini savunmaya başladı. Devamında da ABD ile TRIPP projesi (Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu) imzasını atarak bölgesel barış veya ekonomik kalkınma maskesi altında, Güney Kafkasya’nın stratejik ulaştırma ve yeraltı maden kaynaklarını emperyalist güçlerin tekelleştirme girişimine kapı aralamaya mecbur oldu.

Özelleştirme ve çok uluslu şirket çıkarları üzerine kurulan bu plan (şirket hisselerinin %74’ünün doğrudan ABD kontrolünde olması ve 99 yıllık anlaşma süresi), Ermenistan ve bölge halklarının egemenliğini ipotek altına alarak ulaştırma hatlarını kamusal bir hak olmaktan çıkarmakta ve emperyalist sermayenin kar arayışına sunuyor. Proje, batı emperyalizminin finans kapital sermayesinin pazar açlığını doyurmak, nadir toprak elementlerini yağmalamak ve ABD-AB’nin Rusya-Çin-İran hattına karşı Avrasya’da jeopolitik hegemonya kurma hamlelerine zemin hazırlamak amacıyla kurgulanmış bir neoliberal dayatma halinde dünyaya geldi TRIPP.

Yine Ermenistan’ın en önemli enerji kaynağı olan Rusya kaynaklı doğalgazın yanında, Rus teknolojisiyle yapılan ve Rus gözetiminde olan eski nükleer santralin yerini alacak ABD yapımı yenir nükleer santral anlaşması da imzalandı.

Batı’nın bu yeni sömürgeleştirme hamlesini garanti etmek isteyen AB, seçim öncesi Rusya’nın ekonomik boykotuna karşı destek olarak Paşinyan’a 50 milyon avroluk destek paketleri açıklayarak ve sivil gözlem misyonlarını genişleterek Ermenistan’ı Rus yörüngesinden çıkarma sürecini hızlandırdı.

Diğer yandan da NATO’nun Genişleme Stratejisinin bir parçası olarak Ermenistan’ın NATO ile ortak tatbikatlara girişmesi, (Sonuncusu geçtiğimiz günlerde Ermenistan, ABD, Fransa ve Yunanistan’ın katılımıyla gerçekleşti.) Kafkasya’da Rusya ve İran’ı çevreleme stratejisinin bir parçasıdır.

Ermenistan’ın Açmazları ve Geleceği

Paşinyan’ın 2026 zaferi Ermenistan’da suları durultmayacaktır. Büyük güçler arasında kalmış, denize kıyısı olmayan ülke, Rus askeri-ekonomik bağımlılığı (Doğalgaz, elektrik altyapı ve Türkiye sınır muhafızları hala büyük oranda Rusya kontrolünde. İhracat ve ithalatta en büyük Pazar payı Rusya’ya ait.) ile Batı emperyalizminin vaatleri arasında sıkışmış durumdadır. Azerbaycan’ın barış anlaşması için dayattığı anayasa değişikliği (Dağlık Karabağ’ın bağımsızlığına dair referansların kaldırılması) Paşinyan’ın nitelikli çoğunluğu (2/3) alamaması nedeniyle iç siyasette yeni krizler doğuracaktır.

Uzun yıllar Rusya’nın yörüngesinde kalmasının biricik sebebi olan Dağlık Karabağ/Artsakh’ın yine Rusya eliyle Azerbaycan’a devredilmesi sonrası Rusya’dan uzaklaşan Ermenistan, Türkiye ve Azerbaycan işgali tehdidi karşısında bağımsızlığını korumak amacıyla ABD, NATO ve AB’ye yaklaşmak zorunda kaldı.

AB ve NATO “demokrasi, özgürlük ve refah getiren güçler” olarak değil, finans-kapitalin egemenliğini yayan, bölge halklarını borç boyunduruğuna alacak olan emperyalist haydutlardır.

Ermenistan’ın ilişkileri normalleştirme hamlesine rağmen Türkiye’nin Ermenistan ile ilişkisi Azerbaycan’ın Türkiye üzerindeki ekonomik ve politik nüfuzu nedeniyle ilerlemiyor. Ankara tamamen Bakü’ye endeksli bir ilişki yürütüyor Erivan’la. Ermenistan her dönemeçte Türkiye ve Azerbaycan’a giderek daha fazla taviz vermeye devam ediyor. Normalleşme Sürecine rağmen bütün bu olanlar Ermenistan’ın Batı eliyle Batı finans-kapitalinin eliyle Türk-Azeri sermayesinin ekonomik yarı-sömürgesi haline gelmesi sürecidir; gerçek bir halkların kardeşliği değil, bölgesel emperyalist odakların pazarı paylaşma hamlesidir.

Ermenistan ve Kafkasya işçi sınıfının kurtuluşu; ne Rus askeri-ekonomik gücüne sırtını dayayan eski oligarkların şovenizminde ne de Ermenistan’ı AB ve NATO’nun Rusya-İran karşıtı olası savaş sahası haline getirmeyi vaat olarak sunan olan Paşinyan’ın batı yanlısı otoriter-liberalizmindedir.

Gelecek milliyetçi savaşları reddederek Ermeni, Azeri ve Gürcü emekçilerinin emperyalizme ve kendi işbirlikçi burjuvazilerine karşı ortak devrimci mücadelesindedir.

Uluslararası İşçi Birliği – Dördüncü Enternasyonal (UİB-DE / LIT-CI) web sitesinde yayınlanan çeviriyi okumak için tıklayınız.

Batı ile Doğu Arasında Ermenistan
Etiketlendi: