Anasayfa / Enternasyonal / Afganistan: ABD İşgalinin Sona Ermesinden 5 Yıl Sonra

Afganistan: ABD İşgalinin Sona Ermesinden 5 Yıl Sonra

Afganistan: ABD İşgalinin Sona Ermesinden 5 Yıl Sonra

Afgan Kadınlarının ellerindeki pankartlarda Farsça/Darice şu ifadeler okunuyor:

“Eğitim hakkımızdır!” ve “Dört yıldır süren eğitime devam yasağı kaldırılsın!”

Afgan halkının 2021’de işgalciyi ülkeden atma zaferine rağmen yaşam koşulları iyileşmedi ve GSYH yüzde 20 oranında küçüldü. Bunun başlıca sorumlusu, Afganistan’a ait yaklaşık 10 milyar dolarlık fonu dondurmaya devam eden emperyalist ülkelerdir.

Afganistan için sosyalist bir politika, emperyalist ülkelerde dondurulmuş tüm Afgan fonlarının derhal serbest bırakılması, insani yardımın artırılması ve ülkenin Birleşmiş Milletler’deki yerinin yeniden güvence altına alınarak tüm devletler tarafından diplomatik olarak tanınması talebiyle başlamalıdır.

Fabio Bosco / 19 Ağustos 2026

Marksizm Şimdi! 1. Sayı Duyuru - Geniş

15 Ağustos 2021’de ABD işgal güçleri Afganistan’dan çekildi ve böylece 20 yıl süren suç niteliğindeki işgal sona erdi. ABD emperyalizmi bu süre boyunca, yolsuzluk içindeki kukla hükümeti ve Afgan halkına karşı her türlü insan hakları ihlalini gerçekleştiren askeri gücü ayakta tutmak için günde yaklaşık 300 milyon dolar harcadı.

“Afgan kadınlarının durumu, 20 yıllık işgal boyunca niteliksel bir değişim geçirmedi. Kadınların yalnızca yüzde 25’i okuryazar. Yarısı 18 yaşından önce evleniyor. Özellikle Afgan nüfusunun yüzde 75’inin yaşadığı kırsal bölgelerde, gelinin ailesine başlık parası ödenmesi ve burka kullanımının zorunlu olması yaygın uygulamalar. İşgal rejimi, aile içi şiddete karşı yasayı gerçekten uygulamaya koymak için hiçbir zaman çaba göstermedi. Annelerin adının çocukların kimlik belgelerinde yer almasını güvence altına alan başka bir yasa ise ancak 2020’nin sonunda kabul edildi. Gerçekte emperyalizm, Afganistan’ı kadınları baskıdan ‘kurtarmak’ için işgal etmedi. Tersine, birkaç göstermelik değişiklikle, STK’lara sağlanan bazı fonlar, kadınların kukla rejimin parlamentosunda yer alması ve benzerleri, esas olarak mevcut cinsiyetçi toplumsal uygulamalara uyum sağladı.” (1)

Bu suç niteliğindeki işgalden önce başka bir işgal yaşanmıştı: 1979’da başlayan ve 10 yıl sonra Sovyet birliklerinin ülkeden atılmasıyla sona eren Sovyetler Birliği işgali. Bu işgal, Nisan 1978 Devrimi’nin, Saur Devrimi olarak da bilinir, iki önemli kazanımını, toprak reformunu ve ülkede kadınların metalaştırılmasının bir biçimi olan evlilik başlık parasının kaldırılmasını ortadan kaldırdı. Afganistan’ı, bir milyon insanın yaşamını yitirdiği bir savaşa sürükledi.

ABD işgalinin sona ermesinden bu yana geçen beş yılda Taliban liderliğindeki yeni rejim, şiddet kullanma tekelini devletin elinde toplamayı başardı. Rusya’dan hukuken diplomatik tanınma, tüm komşularından ve uluslararası güçlerden ise fiilen tanınma elde etti. Bu tanınma, söz konusu ülkelerin Afganistan’ı kendi çıkar ve hedeflerine uyarlama isteğinden kaynaklanıyor. Örneğin Avrupa Birliği, haziran ayında Afgan devletinin temsilcileriyle, AB’de yaşayan Afgan mültecilerin sınır dışı edilmesini kolaylaştırmayı amaçlayan bir toplantı düzenledi. Bu, mültecilerin insan haklarının açık bir ihlalidir.

Komşu ülkelerin bölgeye ilişkin güvenlik çıkarları bulunuyor. Yani Taliban rejiminin kendi toprakları içinde muhalif hareketlerin örgütlenmesini engellemesi onların çıkarına. Bunun en açık örneği Çin’dir. Çin, çoğunluğu Uygur olan nüfusun şiddetli bir devlet baskısı ve işgali altında yaşadığı Sincan bölgesini zor yoluyla kontrol altında tutuyor. Çin’in, Afgan rejiminin Uygur halkının hakları için mücadele eden grupların faaliyetlerini bastırmasında çıkarı var ve Afgan rejimi de bunu gönüllü biçimde yapıyor. Bugün Pakistan rejimi ise, ideolojik yakınlığa rağmen Afganistan’daki Taliban’la aynı örgüt olmayan Pakistan Talibanı’nın (Tehreek-e-Taliban Pakistan – TTP) faaliyetlerini Afgan rejiminin kolaylaştırdığını iddia ediyor. Bunun sonucunda yüz binlerce Afgan mülteciyi sınır dışı etti, sınır bölgelerinde zaman zaman bombardımanlar gerçekleştirdi ve sınır kapılarında ablukalar uygulamaya koydu.

Yaşam Koşulları İyileşmedi

Ancak Afgan halkının 2021’de işgalciyi ülkeden atma zaferine rağmen yaşam koşulları iyileşmedi ve GSYH yüzde 20 oranında küçüldü. Bunun başlıca sorumlusu, Afganistan’a ait yaklaşık 10 milyar dolarlık fonu dondurmaya devam eden emperyalist ülkelerdir. Bu paranın yüzde 70’i ABD’de dondurulmuş durumda ve bu kaynaklar halkın yaşam koşullarının iyileştirilmesi açısından hayati önem taşıyor.

Ülkenin uluslararası ödeme sistemi SWIFT’in dışına itilmesi, Afganistan’ın bağımlı olduğu gıda, ilaç ve yakıt ithalatını çok daha pahalı hale getirdi. Bunun yanı sıra emperyalist güçler insani yardımları da büyük ölçüde azalttı. Bugün Afgan nüfusunun üçte ikisi yoksulluk sınırının altında yaşıyor.

İkinci sorumlu ise Taliban rejiminin kendisidir. Diktatörce dayatılan ekonomik ve sosyal politikaları, ülkedeki yaşam koşullarında herhangi bir iyileşme sağlamadı.

Taliban’ın, lityum ve nadir toprak elementleri de dahil olmak üzere yaklaşık 1 trilyon dolar değerinde olduğu tahmin edilen maden zenginliklerini sömürmek amacıyla ulusötesi madencilik şirketlerini ülkeye çekme politikası henüz sonuç vermedi. Ayrıca Afganistan üzerinden Pakistan limanlarına uzanacak bir demiryolu hattı inşa etmek isteyen Özbekistan ve Kazakistan gibi Orta Asya ülkeleriyle anlaşmalar bulunuyor. Ancak bu müzakereler hâlâ sürüyor.

Tarım, ülkedeki temel ekonomik faaliyet olmaya devam ediyor. Meyve, safran, kömür ve el dokuması halı ihracatı ile mültecilerin ailelerine gönderdiği para, başlıca döviz kaynaklarını oluşturuyor. Buna karşılık tarım ve hayvancılık faaliyetleri ile iç ve dış ticaretin vergilendirilmesi, devletin ayakta tutulması için gerekli kaynakları sağlıyor. Devlet ise kamu eğitimine ve sağlık hizmetlerine ayrılan kaynakları azaltarak polis ve askeri güçlerin finansmanına öncelik veriyor; bunun yanında karayollarına sınırlı yatırımlar yapıyor.

Tarım alanında Taliban rejimi haşhaş üretimine yönelik sert bir baskı politikası uyguladı ve yıllık afyon üretimini yaklaşık 6 bin tondan 300 tona kadar düşürdü. Bu politika, sürdürülebilir tarımsal üretime geçişi sağlayacak ürün ikamesi politikası talep eden köylülerin protestolarına yol açtı. Öte yandan afyon ticaretinin yerini kısmen sentetik uyuşturucu ticareti aldı.

Herhangi bir toprak reformu politikası uygulanmadı. Tersine, Taliban rejimi ile büyük toprak sahipleri arasında bir uzlaşma oluştu. Buna, ülkenin orta kesimlerinde yaşayan Şii Hazara nüfusunu hedef alan utanç verici ve ırkçı politikalar eşlik ediyor. Hazaralar düzenli olarak topraklarından zorla çıkarılıyor.

Ancak Afgan rejiminin en yıkıcı politikaları kadınlara yöneliktir. Afganistan bugün dünyada, 12 yaşından büyük kız çocuklarının ve kadınların eğitime erişimini yasaklayan, kadınlara tüm bedenlerini gizleyen ve onları insanlıktan çıkaran çador giymeyi dayatan ve erkek bir yakının (mahram) refakati olmadan evlerinden çıkmalarını engelleyen tek ülkedir.

Bunun sonucunda kadınların yaklaşık yarısı evlerinden ayda yalnızca bir ya da iki kez çıkabiliyor. Evleri fiilen birer hapishaneye dönüştürülmüş durumda. Bu kadın düşmanı politikanın, kadınların toplam işgücünün yaklaşık yarısını oluşturması nedeniyle muazzam bir ekonomik etkisi de bulunuyor. Kadınlar bu önlemler sonucunda doğrudan işgücü piyasasından, okullardan, üniversitelerden ve her türlü insani gelişim olanağından dışlanıyor.

Bu politikalar yalnızca insanlık dışı olmakla kalmıyor; yakın gelecekte kadın öğretmen, hemşire, doktor ve bilim insanı açısından ciddi bir kıtlığa da yol açacak.

Afganistan için sosyalist bir politika, emperyalist ülkelerde dondurulmuş tüm Afgan fonlarının derhal serbest bırakılması, insani yardımın artırılması ve ülkenin Birleşmiş Milletler’deki yerinin yeniden güvence altına alınarak tüm devletler tarafından diplomatik olarak tanınması talebiyle başlamalıdır.

Bunun yanı sıra, ABD’den, Avrupa Birliği ülkelerinden ya da Pakistan ve İran gibi komşu ülkelerden gerçekleştirilen sınır dışı etmelere karşı Afgan mültecilerin haklarını savunan kampanyalarla dayanışmak ve bu mücadeleleri güçlendirmek zorunludur.

Son olarak, işçi sınıfının ve halkın protestolarına, işçilerin, kadınların ve diğer ezilen kesimlerin özörgütlenmesine kararlı bir destek verilmelidir. Bunun bir örneği, 9 Haziran’da Herat kentinde yaşandı. Yaklaşık 100 kişi, ahlak polisinin kadınlara yönelik baskılarını protesto etmek için “Eğitim, İş ve Özgürlük” sloganıyla sokağa çıktı. Gösteri güvenlik güçlerinin ateş açmasıyla şiddetle bastırıldı; ölü ve yaralılar oldu.

Özörgütlenme açısından ise, Afganistan Kadınlarının Devrimci Birliği (RAWA) gibi halk örgütlerini desteklemek gerekiyor. Ülkenin en eski örgütlerinden biri olan RAWA, laik bir cumhuriyeti savunuyor, her türlü yabancı müdahaleye karşı çıkıyor, Hazara azınlığının haklarını savunuyor ve kız çocuklarının eğitimi ile dayanışma ağları alanlarında gizli faaliyet yürütüyor.

Bir diğer örgüt ise Afganistan Radikal Solu’dur (LRA). LRA, kadın haklarının savunulması, Afganistan için gerçek bir ulusal bağımsızlık, ülkenin doğal zenginliklerinin sosyoekonomik kalkınma ve halkın refahı için kullanılması ve tüm kadın ve erkekler için parasız, kamusal eğitim hakkının güvence altına alınması amacıyla uluslararası dayanışma çağrısı yaptı.

Notlar:

(1) Attack at Kabul Airport Underscores the American Defeat in Afghanistan |  ( UİB-DE / IWL-FI / LIT-CI )

Etiketlendi: