Venezuela’daki “colectivos”, bir zamanlar mahalle temelli devrimci örgütlenmeler olarak ortaya çıktı; 2002 Venezuela darbe girişimi sırasında darbeye karşı önemli bir rol oynadılar. Ancak zamanla devlet tarafından denetim altına alındı ve bugün Nicolás Maduro yönetimiyle iç içe geçmiş paramiliter yapılara dönüştüler.
Ekonomik kriz ve siyasal çözülme ile birlikte bu grupların bir kısmı mafyalaşırken, artık işçi eylemlerine ve halk protestolarına karşı şiddet uygulayan, hatta çıkarları doğrultusunda saf değiştirebilecek güçler haline gelmiş durumdalar.
- Chavista Colectivos: Chavezci Kollektifler, hükümet yanlısı motosikletli silahlı gruplar.
Victor Quiroga / 17 Mart 2026
Aşağıdaki makale ilk olarak 2017 yılında UİB-DE / LIT-CI web sitesinde yayımlanmıştır:
Alman haber ajansı Deutsche Welle (DW), Venezuela Sosyal Çatışma Gözlemevi’ne (OVCS) atıfla, “Colectivos”ların diğer devlet güvenlik güçleriyle yakın koordinasyon içinde faaliyet gösteren yarı polis ve paramiliter gruplar olduğunu ileri sürmektedir. DW şu sonuca varmaktadır: “Venezuela’da silahsız siviller, bu milislerin elinde zarar görme olasılığı en yüksek kesimdir; bu gruplar, Haiti diktatörü François Duvalier’in (1957–1971) Tonton Macoute’larına defalarca benzetilmiştir.”
Bu karşılaştırma abartılı gibi görünse de, son yıllarda muhalefet gösterilerinde ve işçi mücadelelerinde bu silahlı sivil gruplardan bazılarının Ulusal Muhafızlar ya da polisle birlikte hareket ettiği görülmüştür. Protestocuları dağıtmak ve sindirmek için silah kullandıkları; bazı vakalarda ölümlerden ve yaralanmalardan sorumlu oldukları bilinmektedir.
Bu kolektiflerin bir kısmı, Caracazo (1989) döneminden bu yana, yani Hugo Chávez ve Chavismo’dan önce de varlığını sürdürmektedir. Bunlar, Caracas’ın işçi sınıfı mahallelerinde solcu aktivistlerin örgütlenme biçimleriydi; siyasal, toplumsal ve kültürel faaliyetler yürütüyorlardı.
Birçoğu, 2002 Venezuela darbe girişimi sırasında, Chávez hapsedilmiş ve Chavez hükümeti teslim olmuşken, ABD yanlısı darbeye karşı önemli bir rol oynadı. Aynı zamanda, kısa süreliğine Chávez’in yerine geçen Pedro Carmona da dahil olmak üzere en gerici Venezuelalı patronların merkezi olan FEDECAMARAS’ın genel merkezine saldırdılar. Darbecilerin “affedilmesi” yönündeki Chavezci politikaya karşı da başkaldırdılar. O dönemde “Bolivarcı Çevreler” olarak biliniyorlardı ve pek çok mahallede en saygın otorite haline gelmişlerdi. Chávez onları “devrimin silahlı kanadı” olarak nitelendirmişti.
En eski kolektiflerden biri, 1980’lerin ortasında ortaya çıkan La Piedrita’dır. Diğer gruplar arasında, 2002 darbesi sırasında öldürülen bir aktivist olan Alexis González Rivette’in anısına adlandırılan Alexis Vive; Uruguaylı gerilla hareketinden adını alan Tupamaros; Devrimci Kurtuluş Hareketi ve Simón Bolívar Koordinasyon Komitesi sayılabilir.
Kurumsallaşma
Aynı zamanda Chávez ve Chavismo, bu “çevreler”in bir tür ikili iktidar yarattığını ve bunlar üzerindeki denetimi kaybedemeyeceklerini fark etti. Bu nedenle onları “ehlileştirmek” zorundaydılar.
Bu politikanın bir parçası olarak, özellikle 2004 “geri çağırma referandumu”ndan sonra, bu yapılar güvenilir kadroların kontrolünde sıradan “seçim komiteleri”ne dönüştürüldü. Aynı zamanda, eğitim, sağlık hizmeti, gıda dağıtımı gibi Misyonları uygulayan komitelere dönüştüler. Başka bir deyişle, büyük çoğunluğu Chavezci aygıtın araçları haline geldi.
Chávez’in Ölümü ve “İktidarın Parçalanması”
Chávez’in ölümünden sonra Venezuela’da iktidar parçalanmaya başladı. Bu durum Colectivos için de geçerlidir. Gazeteci Sebastiana Barraez’e göre “hepsi Nicolás Maduro’ya bağlı değildir.” Bazıları Diosdado Cabello ve FANB içindeki bir fraksiyona yakındır. Diğerleri ise CLAP (Yerel Tedarik ve Üretim Komiteleri) dağıtımından sorumlu olan Freddy Bernal ile hizalanmıştır. Bernal aynı zamanda Kolombiya sınırında yer alan ve ülkedeki en çatışmalı bölgelerden biri olan Táchira eyaletinin “koruyucusu” (paralel bir vali gibi) olarak da hareket etmektedir.
Hepsi devlet tarafından finanse edilse de, bazı insan hakları örgütleri “tamamı değil ama önemli bir kısmının yasadışı faaliyetler yoluyla finanse edildiğini” belirtmektedir.
Ülkenin ekonomik ve toplumsal çöküşü derinleştikçe, Colectivos gelişmiş ve Chavismo’nun doğrudan denetiminden çıkmıştır. Hatta bazıları eski İçişleri Bakanı López Torres tarafından “sıradan suçlular” olarak nitelendirilmiştir. 2014 yılında Colectivos ile yakın ilişkileri olan genç milletvekili José Serra, evinde gerçekleşen “soygun girişimi” sırasında öldürülmüştür.
Eski polis memuru ve yaklaşık 100 Colectivos’tan oluşan Coordinadora 5 de Marzo’nun liderlerinden José Odreman medyaya şu açıklamayı yapmıştır: “Yoldaşların öldürülmesine artık yeter! Bana bir şey olursa sorumlusu Bakan López Torres’tir.” Birkaç gün sonra Odreman da diğer üyelerle birlikte “suçlularla çatışma” sırasında öldürüldü.
Bu grupların gücü, Colectivos’un Caracas sokaklarına çıkarak López Torres’in istifasını ve cinayetlerin kapsamlı biçimde soruşturulmasını talep ettiği protestolarla bir kez daha görüldü. Bakan birkaç gün sonra istifa etti.
“Devrimin Muhafızları”ndan Paramiliter Güçlere
Tüm Colectivos silah kullanarak sindirme yoluna gitmemiştir. Ancak mobilize olan işçiler ve diğer halk kesimleri, bu grupların eylemleri dağıtmak için kendilerine saldırdığını ya da ateş açtığını bildirmektedir.
OVCS’den Roberto Briceño, onları “Venezuela’daki gerçek paramiliter gruplar” olarak tanımlamaktadır. Fabrikalarda ve diğer işyerlerinde de faaliyet göstererek aktivistlere baskı ve tehdit uygulamaktadırlar. Bu “paramiliter” baskı rolü, 2017 yılında Ulusal Muhafızlarla birlikte kitlesel gösterilere saldırmaları ve 100’den fazla kişinin ölümüyle sonuçlanan olaylarda açıkça görülmüştür.
İnsan hakları örgütü PROVEA’ya göre, Maduro hükümeti bu grupları son muhalefet gösterilerini bastırmak için kullanmıştır. “Colectivos”ların faaliyet gösterdiği yerler arasında Acarigua, Barcelona, Barinas, Barquisimeto, Boconó, Cabimas, Cagua, Calabozo, Caracas, Carora, Carrizal, Carúpano, Ciudad Bolívar, Coro, Cumaná, Ejido, El Tigre, El Vigía, Guanare, Guarenas–Guatire, La Guaira, La Victoria, Los Teques, Maracaibo, Maracay, Maturín, Mérida, Naguanagua, Ocumare del Tuy, Pampanito, Porlamar, Puerto Ayacucho, Puerto Cabello, Puerto La Cruz, Puerto Ordaz, Punto Fijo, San Antonio de los Altos, San Antonio del Táchira, San Carlos, San Felipe, San Fernando de Apure, San Joaquín, San Juan de los Morros, Santa Elena de Uairén, Tinaquillo, Tucupita, Upata, Ureña, Valencia ve Valera bulunmaktadır.
“Colectivos”ların Çözülüşü ve Çürümesi
Yukarıda belirtildiği gibi, bu grupların bir kısmında çözülme işaretleri görülmektedir. Ekonomik kriz ve bütçe kesintileri, onları insan kaçırma, haraç, uyuşturucu ticareti gibi yasadışı finansman yöntemlerine yöneltmiştir. Bazıları, hizmetlerini en yüksek teklifi verene satan sıradan çetelere dönüşmüş; kimi zaman muhalefet gösterilerine ateş açarken, kimi zaman da onları desteklemiştir. Bu nedenle artık rejim açısından da güvenilir bir dayanak oluşturmamaktadırlar.
Bazı gazetecilere göre, bazı Colectivoslar ciddi kriz içindedir ve Maduro ile ayrılıklar yaşamaktadır. Hatta yüzlerce üyenin saflardan ayrılarak Kolombiya ve Brezilya’ya kaçtığı ileri sürülmektedir. Bu bilgi doğrulanamamıştır. Ancak bu durum, cezaevlerinden sorumlu bakan Iris Varela’nın Kolombiya sınırında silahlı sivillerle (iddialara göre “mahkûmlar”) birlikte ortaya çıkarak baskıcı eylemler gerçekleştirmesini açıklayabilir.
Bugün bu gruplar Chavezci rejimin muhaliflerine ateş açmaktadır. Ancak rejimin hızlanan çözülüşü göz önüne alındığında, siyasal bir programdan yoksun, yasal ve yasadışı faaliyetlerle iç içe geçmiş paramiliter yapılara dönüşmüş bu Colectivos’un bir kesiminin, son derece yozlaşmış ve askeri-sivil liderlere “af” vaat eden burjuva, emperyalizm yanlısı muhalefet saflarına geçmesi şaşırtıcı olmayacaktır. Bu grupların bazıları, bu “af”tan yararlanmak için silahlarını eski yoldaşlarına çevirebilir.
