Hugo Miguel Bressano Capacete, politik olarak Nahuel Moreno adıyla tanınır. 24 Nisan 1924’te Arjantin’in Buenos Aires eyaletine bağlı, tarım ve hayvancılıkla geçinen Juan Bautista Alberdi kasabasında doğdu. 25 Ocak 1987’de Buenos Aires’te yaşamını yitirdi.
Nahuel Moreno’nun ölümünün ardından, eski yol arkadaşı ve politik rakibi Ernest Mandel, onu şu sözlerle andı:
“Onunla birlikte, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, zor koşullar altında Lev Troçki’nin mücadelesinin sürekliliğini koruyan önder kadrolar kuşağının son temsilcilerinden biri de aramızdan ayrılmış oldu…”
Bundan daha doğru bir değerlendirme olamazdı. Moreno’nun esas tarihsel değeri, Troçki’nin mücadelesinin bir devamcısı olmasıdır — kanaatimizce, bu çizgide ortaya çıkanların en onurlu ve en tutarlısıdır. Bu devamlılık; şanlı Rus Devrimi’nin zaferiyle başlayan, Üçüncü Enternasyonal, Sol Muhalefet ve ardından Dördüncü Enternasyonal’in kuruluşu ile süren uzun bir yürüyüşün parçasıdır.
Moreno’nun yaşamı ve eseri ancak bu büyük tarihsel mücadelenin çerçevesi içinde kavranabilir. Bu nedenle onun her bir eylemi, savaşlar ve devrimlerle dolu bir çağda yaşanan büyük tarihsel olaylarla iç içe geçmiştir.
1939
Moreno, 1939 yılında, henüz 15 yaşındayken, bir deniz işçisi olan Faraldo aracılığıyla troçkizmle tanışarak politik mücadeleye atıldı. Faraldo, 1977 yılında Videla askeri diktatörlüğü tarafından kaçırıldı ve hâlâ kayıptır. Moreno, Faraldo ve üç anarşist militanla birlikte bir kültür merkezi olan Ay Tiyatrosu’nu (Teatro de la Luna) kurdu.
1941
Dördüncü Enternasyonal Sekretaryası temsilcisi olan ABD’li militan Terence Phelan’ın girişimiyle, Arjantin’deki küçük troçkist grupların çoğu birleşerek PORS (Sosyalist Devrim İşçi Partisi) adı altında örgütlendi.
Hugo Bressano PORS’a katıldı. Ancak bu örgüt —o dönemin Arjantin troçkizminin genelinde olduğu gibi— işçi sınıfından kopuktu ve Buenos Aires’teki kafe ve barlarda yapılan bitmek bilmez tartışmalarla sınırlıydı. Moreno bu marjinalliği kırmak için işçi sınıfıyla doğrudan bağ kurmaya çalıştı. Alpargatas tekstil fabrikasında, Bolivyalı yarı okur-yazar ama olağanüstü bir hatip ve politik yetenek olan Fidel Ortiz Saavedra ile tanıştı; bu karşılaşma üzerinde derin bir etki bıraktı.
1942
Bressano, PORS’tan koptu. Bu kopuşun nedenlerini “Konfüzyonizm İçinde Üç Ay” başlıklı makalesinde açıkladı. PORS’un yöntemlerini (entrikalar, iftiralar) ve siyasetini sert biçimde eleştirdi. Liborio Justo’nun (Quebracho), yarı-sömürge ülkelerde temel görevin emperyalizme karşı ulusal kurtuluş mücadelesi olduğu yönündeki tezlerini savundu.
Bressano, LOR’a (Liborio Justo’nun örgütü) katıldı. Justo, ona hayatı boyunca kullanacağı politik adı verdi: Nahuel (Arawak dilinde “kaplan”) ve saç renginden ötürü Moreno. LOR’da, 1938’de Meksika’da Troçki ile görüşmüş olan işçi önderi Mateo Fossa ile tanıştı.
Moreno, Quebracho’nun politik farklılıkları kişisel suçlamalarla çözme yöntemini eleştirdi. Bunun üzerine Liborio Justo tarafından örgütten ihraç edildi.
1943
Moreno, çoğu Yahudi kökenli genç işçilerden oluşan bir grupla çalışmaya başladı. Onlarla birlikte Lenin’in “Ne Yapmalı?” eserini inceledi ve Fidel Ortiz Saavedra’nın yardımıyla onları troçkizme kazandı.
Grubun ilk enternasyonalist eylemi, Arjantin’deki Bolivyalı sürgünlerle dayanışma amacıyla yayımlanan “Bolivya’ya Mektup” oldu.
1 Mayıs gösterilerinde grup, dört-beş kişilik küçük bir kortejle “Dördüncü!” sloganı atarak yürüdü ve Sosyalist Gençlik tarafından dövüldü. PORS dağıldı, LOR ise iki militana düştü.
Moreno, ilk parti metni olan “Parti” broşürünü yazdı. Temel sonucunu şöyle özetliyordu:
“Acil olan, bugün de dün olduğu gibi, proletaryanın öncü kesimlerine yaklaşmaktır.”
1944
Moreno, bu genç işçi grubuyla birlikte GOM’u (Marksist İşçi Grubu) kurdu. Mateo Fossa, işçi hareketi içine nasıl girileceği konusunda onlara danışmanlık yaptı. 1 Mayıs’ta ilk kez GOM ve Dördüncü Enternasyonal imzalı afişler ortaya çıktı.
1945
GOM, ülkenin en büyük fabrikalarından biri olan ve 12.000 işçinin çalıştığı Anglo Ciabasa mezbahası grevine aktif destek verdi. Grevin ardından, fabrikanın bir grup öncü işçisi ve yöneticisi GOM’a katıldı.
Bu “et grevi”nden sonra Moreno ve GOM’un büyük bölümü, barlarda sürdürülen “bohem troçkizm” ile kesin olarak koparak Avellaneda kentindeki Villa Pobladora mahallesine taşındı. Burası kısa sürede “troçkist bir kale” hâline geldi. Moreno, mahalle kulübünün genel sekreteri seçildi; GOM militanları burada işçilere okuma-yazma öğretiyor, Fransız ve Rus devrimleri üzerine kurslar veriyordu.
1946
Juan Domingo Perón, Arjantin’de ilk kez devlet başkanı seçildi ve işçi sınıfı içindeki etkisi giderek arttı. GOM ilk gazetesi olan “Frente Proletario”yu (Proleter Cephe) çıkardı ve çoğu işçi olmak üzere yaklaşık 100 militana ulaştı.
1948
Paris’te, II. Dünya Savaşı’ndan sonraki ilk toplantı olan IV. Enternasyonal’in II. Kongresi toplandı. Tartışmanın merkezinde SSCB’nin sınıfsal karakteri vardı. Doğu Avrupa’daki burjuvazinin tasfiyesi ve Çin Devrimi gibi yeni gelişmeler tartışılmadı. Moreno, GOM delegesi olarak katıldı.
Burada uluslararası troçkist hareketin önderleriyle tanıştı: Michel Raptis (Pablo), Gerry Healy, Bill Hunter, Ernest Mandel, Pierre Lambert, Pierre Frank, Joe Cannon, Joseph Hansen, Farrell Dobbs, George Novack. Üç komisyonda yer aldı ve Latin Amerika raporunu sundu.
Kongre sonrasında GOM, Peru, Bolivya, Uruguay, Brezilya, Şili ve Arjantin’den troçkist örgütlerle bir toplantı düzenledi. Bu toplantıda, Güney Koni’nde IV. Enternasyonal’i inşa etmeyi amaçlayan Latin Amerika Bürosu (BLA) kuruldu.
Avellaneda’da GOM’un Troçki anmalarında Moreno konuşmacıydı; bu etkinliklere 200 ila 500 kişi katıldı. Biriken deneyim temelinde GOM, partiye dönüşme kararı aldı ve Aralık ayında POR’un (Devrimci İşçi Partisi) kuruluş kongresi yapıldı.
Moreno ilk teorik çalışmasını yazdı: “İspanyol ve Portekiz Sömürgeleşmesi Üzerine Dört Tez”. Bu çalışmada, solun çoğunluğunun savunduğu “feodal karakter” tezini reddederek, sömürgeleşmenin kapitalist niteliğini savundu. Ayrıca Arjantin’de Tarım Sorunu, Sanayi Tezleri ve Latin Amerika Tezlerini kaleme aldı.
1949
IV. Enternasyonal içinde Doğu Avrupa’daki yeni devletlerin sınıfsal karakteri üzerine büyük bir tartışma patlak verdi. Mandel ve Cannon, bu devletlerin hâlâ kapitalist olduğunu savundu. Pablo, Hansen ve Moreno ise bunların yeni işçi devletleri olduğunu ileri sürdü.
1951
Moreno ve José Speroni, POR delegeleri olarak IV. Enternasyonal’in III. Kongresi’ne katıldı. Moreno’nun ve diğer delegelerin muhalefetine rağmen, Michel Pablo’nun geleneksel Komünist Partilere entrizm politikasını savunan çizgisi kabul edildi.
Kongre, Arjantin’de resmi seksiyon olarak José Posadas grubunu tanıdı. Bunun üzerine ABD SWP delegeleri, “sempatizan seksiyon” statüsünü mümkün kılan bir tüzük değişikliği önerdi. Kabul edilen bu değişiklikle POR, sempatizan seksiyon olarak tanındı.
Moreno, posadizmle polemik içinde “Dördüncü Enternasyonal Grubu, Peronizmin İdeolojik Ajanıdır” adlı çalışmayı yazdı.
1952
Bolivya Devrimi patlak verdi. Halk milisleri orduyu yenilgiye uğrattı. Mücadele, IV. Enternasyonal’in Bolivya seksiyonu olan POR’un etkisi altındaki Bolivya İşçi Merkezi (COB) tarafından yönlendiriliyordu. Moreno, “Tüm iktidar COB’a” şiarını savundu. Pablo, Mandel ve Bolivya POR’unun önderliği ise burjuva milliyetçi Paz Estenssoro hükümetine eleştirel destek verdi.
Aynı yıl, Pablo’nun Fransa seksiyonuna Komünist Parti içinde entrizm dayatması ve karşı çıkanların ihraç edilmesiyle IV. Enternasyonal’de kriz derinleşti.
Perón Arjantin’de ikinci kez başkan seçildi.
1953
Pablo ve Mandel’in Stalinizm karşısındaki politikaları ve Fransız seksiyonuna yönelik saldırıları, IV. Enternasyonal’in bölünmesine yol açtı. Moreno önderliğindeki Arjantin POR’u, Pablo ve Uluslararası Sekretarya ile bağlarını kopardı. Aynı kopuşu İngiliz, ABD’li (SWP, dönemin en büyük partisi), Fransız ve Güney Amerika’daki troçkistlerin büyük bölümü gerçekleştirdi. Böylece Uluslararası Komite (UK) kuruldu.
Moreno bu kopuşu “Pabloculukla Kopuş Mektubu” ile ilan etti. Bolivya üzerine süren polemik çerçevesinde “Bolivya Kitleleri Karşısında İki Çizgi: Oportünist ve Devrimci” adlı çalışmayı yayımladı.
1954
Pablo ve Mandel’in Sekretaryası, Stalinizme teslimiyet çizgisini yeniden onaylayan bir Dünya Kongresi gerçekleştirdi. Buna karşılık SWP önderliğindeki Uluslararası Komite, Moreno’nun tüm çabalarına rağmen ne bir uluslararası toplantı çağrısı yaptı ne de pabloculuğa karşı kararlı bir mücadele yürüttü.
Bu koşullarda Arjantin POR’u, Güney Koni’ndeki ortodoks troçkistleri örgütlemeye girişti. Şilili ve Perulu militanlarla birlikte CLA (Latin Amerika Komitesi) kuruldu.
Arjantin’de, yeraltında çalışan POR, yasal boşluklardan yararlanarak Ulusal Devrimci Sosyalist Parti (PSRN) içine entrizm yaptı; Buenos Aires Eyaleti Federasyonu’nu yönetti ve “La Verdad” (Gerçek) gazetesini çıkardı.
Moreno, “1954: Peronizmin İncelenmesi Açısından Kilit Yıl” başlıklı çalışmasını kaleme aldı.
1955
Moreno’nun yönettiği La Verdad, emperyalizm, oligarşi ve ordu tarafından hazırlanan darbeyi sürekli teşhir etti. Perón’dan işçilere silah dağıtmasını, CGT’den ise pasifliği terk ederek darbeye karşı mücadele etmesini talep etti.
16 Eylül’de darbe gerçekleşip Perón sürgüne gönderildiğinde, troçkistler binlerce bildiri dağıtarak özellikle 17 Ekim’de genel grev çağrısı yaptı. Bu çağrı sanayi proletaryasının %70’i tarafından benimsendi. PSRN yönetiminin greve karşı çıkması üzerine Buenos Aires Federasyonu partiden ayrılarak Peronist Direniş’e katıldı.
Moreno, “Bolivya Üzerine CLA’ya Mektup”u yazdı.
1956
Kruşçev’in, SBKP’nin XX. Kongresi’nde Stalin’i mahkûm eden konuşması, dünya komünist hareketinde büyük bir sarsıntı yarattı. Moreno bu konuşmanın bürokratik bir manevra olduğunu savundu. Pablo ve Mandel ise Sovyet bürokrasisinde ilerici bir yönelim gördüler.
Arjantin’de askeri hükümet PSRN’yi yasakladı. Moreno’nun yönettiği troçkistler, POR adıyla ve kamuya açık belgelerde “Devrimci Troçkist Sosyalizm” imzasıyla çalışmaya başladı. Yeni bir gazete yayımladılar: “Unidad Obrera” (İşçi Birliği).
1957
Ülkede büyük bir metal işçileri grevi patlak verdi. POR, fabrikalardaki ağırlığı sayesinde grevin eş-yöneticilerinden biri oldu. Moreno metal işçisi olmamasına rağmen Ulusal Grev Komitesi’nde yer aldı. Grev yenilgiyle sonuçlandı; çok sayıda işçi işten atıldı, tutuklandı.
Moreno, “Perón’dan Sonra Ne?” adlı çalışmasında, temel görevin fabrika komiteleri ve temsilciler kurulları temelinde işçi hareketini yeniden örgütlemek ve sendikaları diktatörlük müdahalecilerinden temizlemek olduğunu savundu.
1958
Pablocu Sekretarya V. Dünya Kongresi’ni topladı. Uluslararası Komite ise İngiltere’nin Leeds kentinde bir konferans düzenledi. Moreno, Ortodoks Troçkizmin Latin Amerika Sekretaryası (SLATO) adına katıldı ve Devrimci Birleşik Cephe (FUR) taktiği üzerine Leeds Tezleri’ni sundu.
Konferansta Moreno, pabloculuğa karşı mücadele edilmesi gerektiğini savunarak SWP delegeleriyle sert bir polemik yürüttü. Aynı dönemde SI ile SWP arasında IV. Enternasyonal’i yeniden birleştirme görüşmeleri başladı. Moreno buna karşı çıktı.
Arjantin’de POR, Peronist işçi önderleriyle birlikte MAO’yu (İşçi Grupları Hareketi) kurdu ve “Palabra Obrera” (İşçi Sözü) gazetesini yayımladı. Bu, Peronizm içinde uygulanan bir Devrimci Birleşik Cephe taktiğiydi.
Bu gazeteye La Plata’da Perulu bir öğrenci yazmaya başladı: Hugo Blanco. Daha sonra Peru’nun en büyük troçkist kitle önderlerinden biri haline gelecekti.
Moreno bu dönemde şu çalışmaları kaleme aldı:
Macar Devriminin Tarihsel Çerçevesi,
16 Eylül 1955’ten Önce Devrimci Darbeye Kimler Direndi?,
Ulusal Hareketler Üzerine Marksist Tezler Üzerine Notlar,
Arjantin Ekonomik Yapısı.
1959
Küba Devrimi, troçkist hareket içinde yeni bir tartışma başlattı. Pablo, Fidel Castro önderliğindeki 26 Temmuz Hareketi’ni başından itibaren destekledi. Moreno başlangıçta hatalı bir tutum alarak Küba Devrimi’ni Perón’a karşı askeri darbeyle karşılaştırdı. Aylar sonra bu yanlışı düzeltti ve Küba Devrimi’nin anti-emperyalist bir devrim olduğunu kabul etti.
1960
Zaman ilerledikçe, troçkist hareket Küba konusunda ortak bir hatta yaklaşmaya başladı. Uluslararası Sekretarya’nın VI. Dünya Kongresi, Küba’yı bir “işçi devleti” olarak tanımladı. Aynı tanımı SWP de benimsedi. SLATO içinde Moreno, “Küba Devrimi’nin aktif savunulmasının seksiyonlarımızın temel görevlerinden biri olduğu” yönünde bir karar tasarısı sundu ve kabul ettirdi.
Peru’nun Cuzco bölgesinde Hugo Blanco, ilk köylü grevini örgütledi; bu grev toprak işgallerinin öncüsü oldu.
Moreno bu dönemde “Küba: Politika ve Sınıf Mücadelesi”ni yazdı.
Moreno: “Çin ve Hindiçin Devrimleri”, “Latin Amerika ve OLAS”.
1961
SLATO, Küba’da “işçi ve köylü hükümeti” ile “geçiş halinde bir işçi devleti” bulunduğunu belirten bir kararı kabul eder. Aynı toplantıda Peru’daki durum ve köylü hareketleri tartışılır. SLATO toplantısına katılan Perulu delegeler ülkelerine, Moreno’nun Hugo Blanco’ya hitaben yazdığı uzun bir mektupla döner. Önümüzdeki aylarda köylü mücadelelerinin ilerlemesi ve Hugo Blanco’nun oynadığı yönlendirici rol nedeniyle, Arjantin POR’u Peru POR’una yardım etmek üzere birçok yönetici ve militan gönderir. SLATO’nun merkezi, Peru devrimci sürecini desteklemek ve geliştirmek amacıyla Lima’ya taşınır. Arjantin POR’u Küba önderliğiyle doğrudan bağ kurmaya çalışır. Nahuel Moreno, Uruguay’ın Punta del Este kentinde Che Guevara ile görüşür, ancak büyük bir karşılık bulamaz. Ardından, SLATO örgütünün fokocu bir sapmaya düştüğü Peru’ya gider.
Moreno, Küba Amerika’yı Sarsıyor ve Küba, Devrimin Öncüsü eserlerini yazar.
1962
Peru’da Moreno, FIR’in (Devrimci Sol Cephe) darbeyci-puçist sapmasını durdurmaya çalışır fakat başaramaz. Kısa süre sonra FIR’e bağlı dokuz militan, Lima’daki bir banka şubesinde sansasyonel bir soygun gerçekleştirir. Soygunculardan biri teşhis edilir ve kısa süre içinde FIR’e yönelik bir kovuşturma başlar; birçok militan tutuklanır. Hugo Blanco tamamen kırsalda izole hâle gelir. Moreno ise Bolivya’da tutuklanır; Peru hükümeti, Miraflores bankası soygununun “beyni” olduğu gerekçesiyle iadesini talep eder. Ülkedeki işçi örgütleri onun serbest bırakılmasını ister ve Moreno bir ay sonra özgürlüğüne kavuşur. Hugo Blanco ise kırsalda baskı altına alınmaya başlanır.
Moreno, gizlice ülkesine döner ve kendi yokluğunda Arjantin POR’unda gelişen bir puçist sapmayla karşılaşır: örgüt silahlı mücadeleyi başlatma kararı almıştır. Asıl görev askerî eğitimdir ve Ángel Bengoechea’nın başını çektiği önemli bir kadro grubunun gerilla eğitimi almak üzere Küba’ya gitmesi oylanmıştır. Uzun tartışmalar sonunda, Moreno durumu tersine çevirmeyi başarır. Beş yoldaşın Küba’ya gitmesi kabul edilir, ancak amaç Hugo Blanco’nun devlet baskısı tarafından kuşatılmasını engellemek için maddi yardım istemektir. Moreno, Peru’daki banka soygunuyla ilgili aynı suçlamayla Buenos Aires’te yeniden tutuklanır ve ancak altı ay sonra serbest bırakılır.
Moreno, Latin Amerika Devrimi eserini yazar.
1963
Haziran ayında IV. Enternasyonal’in birleşme kongresi yapılır. Küba’da yeni bir işçi devleti ortaya çıktığını kabul eden Uluslararası Sekreterlik ve Uluslararası Komite’nin çoğu Troçkist akımı birleşerek Birleşik Sekreterlik’in (SU) oluşmasını sağlar. İngiliz Gerry Healy ve Fransız Pierre Lambert’in önderlik ettiği akımlar ise bu birleşmenin dışında kalır.
Arjantin POR’u, Küba’nın bir işçi devleti olduğu görüşünü paylaşmasına rağmen, pablizmle ve CI’ı hiçbir bilanço çıkarmadan bürokratik biçimde fesheden ABD SWP’siyle arasındaki politik ve yöntemsel farklılıklar nedeniyle o anda SU’ya katılmaz. Ancak fiili durum karşısında ve yalnız kalmamak adına, bir yıl sonra farklılıklarına rağmen SU’ya girer.
Küba’daki Arjantin POR’lu beş militan, Arjantin’de alınan kararlara uymaz ve yoğun bir gerilla eğitimi alarak öne çıkarlar. Ángel Bengoechea ve grubun geri kalanı, Guevara’nın Tucumán eyaletinde bir gerilla odağı kurma fikrini benimser. Küba’dan döndükten kısa süre sonra grup POR’dan kopar.
Peru’da Hugo Blanco’nun gerillası vadiler boyunca ilerleyerek toprak reformunu teşvik eder. Kısa süre sonra Blanco tutuklanır, yargılanır ve idama mahkûm edilir. Blanco’nun hapsedilmesi büyük bir uluslararası kampanya doğurur ve Peru yetkilileri bu baskı sonucu idam cezasını 25 yıl hapse çevirir.
Arjantin’de Nahuel Moreno, FRIP’in (Halkçı Indoamerikan Devrimci Cephe) lideri Mario Roberto Santucho ile görüşür. Tucumán’daki şeker işçileri arasında ortak bir çalışma başlatma kararı alınır.
Moreno, Peru: İki Strateji ve Arjantin: Krizde Bir Ülke kitaplarını yazar.
1964
POR, SU’ya katılır. Ángel Bengoechea ve grubundaki dört militan, bir patlayıcı deposunda meydana gelen kazada yaşamını yitirir. Nahuel Moreno ve birçok yönetici polis tarafından soruşturulur.
Palabra Obrera, Peronizm içindeki entrist çalışmayı sonlandırır ve FRIP ile birleşme yönünde bir Devrimci Birleşik Cephe oluşturur.
Moreno, Latin Amerika Devrimine Karşı İki Yöntem eserini yazar.
1965
IV. Enternasyonal’in VIII. Dünya Kongresi (birleşmeden sonraki ikinci kongre) toplanır. 20 ülkeden delegeler katılır.
Arjantin’de Palabra Obrera ile FRIP’in birleşmesi gerçekleşir ve PRT (İşçilerin Devrimci Partisi) kurulur. Arjantin seçimlerinde PRT’li bir militan, şeker işçilerinin önderi Leandro Fote, Tucumán eyaletinde il milletvekili seçilir. Ülkedeki ilk Troçkist milletvekilidir.
Moreno, Arjantin Tarihinin Bilimsel Yorumuna Dair Temeller eserini yazar.
1966
Moreno, Arjantin’deki yeni askerî darbeye karşı Latin Amerika’nın Durumu ve Mücadele Daha Yeni Başlıyor adlı kitapları yazar.
1967
Arjantin’de PRT bölünür. Moreno’nun önderlik ettiği bir kanat, silahlı mücadelenin sınıf mücadelesine tabi olması ve partinin giderek daha fazla işçi sınıfına bağlanması gerektiğini savunur. Santucho’nun liderlik ettiği diğer kanat ise sınıf mücadelesinin düzeyinden bağımsız olarak silahlı mücadelenin başlatılmasını ve partinin militarizasyonunu savunur. Böylece iki örgüt ortaya çıkar: Moreno’nun yönettiği PRT-La Verdad ve Santucho’nun başında olduğu PRT-El Combatiente. Yıllar sonra PRT-El Combatiente, ERP’yi (Halkın Devrimci Ordusu) inşa edecektir.
Moreno, Çin ve Hindiçin Devrimleri ile Latin Amerika ve OLAS eserlerini yazar.
1968
Fransa’da Mayıs 68 gerçekleşir. IV. Enternasyonal’in CEI’sinde gerillacılık lehine ve aleyhine tartışmalar başlar. SU’nun çoğunluğu gerillacılık çizgisini destekler.
1969
Arjantin’in Córdoba kentinde “Cordobazo” olarak bilinen işçi-öğrenci yarı ayaklanması meydana gelir ve ülkede devrim öncesi bir dönem açılır.
Fransa’da IV. Enternasyonal’in IX. Kongresi yapılır. 30 ülkeden delegeler ve gözlemciler katılır. PRT-LV’nin delegeleri Moreno ve Ernesto González’dir. Gerillacı çizgi, SWP’nin, PRT-LV’nin ve diğer bazı örgütlerin (azınlığın) karşı çıkmasına rağmen kabul edilir. Kongre, gerillacı pozisyonları nedeniyle PRT-ERP’yi resmî bölüm olarak tanır. Yıllar sonra bu örgüt Enternasyonal’den kopacaktır.
Moreno, Peru’da yeniden tutuklanır ve birkaç ay hapis yatar. Hapiste Bolşevik mi Spontaneist mi Ahlâk risalesini; serbest kaldıktan sonra ise Cordobazo’dan Sonrayı yazar.
1970
Şili’de seçimleri sosyalist Salvador Allende’nin başında bulunduğu Halk Cephesi kazanır.
Moreno, Marksist Mantık ve Modern Bilimler kitabını yazar.
1972
Moreno, Arjantin solunda oldukça tartışmalı bir çizgiyi savunur: Cordobazo ile kazanılan yasal olanakların kullanılması. PRT-La Verdad yarı-yasal yerel bürolar açar ve reformist sosyalizmin sol bir kanadıyla yeni bir partiyi yasallaştırmak ve seçimlere katılmak için anlaşmaya varır. Yeni parti, PST (İşçilerin Sosyalist Partisi) adını alır.
Şili’de, Brezilyalı sürgünlerden oluşan bir grup Punto de Partida adlı örgütü kurar. Bu grup, (o dönem serbest bırakılmış olup Şili’de bulunan) Hugo Blanco aracılığıyla IV. Enternasyonal ve Moreno ile ilişki kurar.
Moreno, Arjantin ve Bolivya: Bir Bilanço (eş-yazar), Devrimci Bir Seçim Kampanyası broşürü ve Lora Troçkizmden Dönekleşiyor metinlerini yazar.
1973
Şili’de Augusto Pinochet önderliğindeki askerî darbe, Salvador Allende hükümetini devirir ve şiddetli bir devlet terörü başlatır. Brezilyalı sürgün grubu Punto de Partida darbenin sonuçlarını ağır biçimde yaşar: Túlio Quintiliano öldürülür; Enio Ulusal Stadyum’da tutuklanır fakat Fransa’ya sığınmayı başarır; Zezé, Jorge Pinheiro ve Waldo Mermelstein Arjantin’e kaçar ve PST’ye katılırlar. Brezilya’ya geri dönme hedefiyle Liga Operaria (İşçi Birliği) kurulur ve Independencia Operaria (İşçi Bağımsızlığı) gazetesi yayımlanmaya başlanır.
PST, Arjantin solunun büyük çoğunluğunun aksine başarılı bir seçim kampanyası yürütür; militan sayısını birkaç kat artırarak binin üzerine çıkar ve dünyanın en büyük Troçkist partilerinden biri hâline gelir. Eski, saygın bir marangoz işçisi önderi olan Mateo Fossa partiye katılır.
Arjantin ve Bolivya: Bir Bilanço belgesi etrafında PST Arjantin ve ABD SWP’sinin önderlik ettiği TLT (Leninist-Troçkist Eğilim) oluşur. Ağustosta TLT, FLT (Leninist-Troçkist Fraksiyon)a dönüşür.
Moreno, Ernest Mandel ile polemik içinde, “El Morenazo” olarak bilinen Skandal Bir Belgeyi yazar; bu metin daha sonra Parti ve Devrim adıyla kitaplaştırılır.
1974
Arjantin’de Peronist hükümet içinde “lopezrreguismo” olarak bilinen bir kesim, solcu ve halkçı militanların adlarını yayımlayan ve ülkeyi terk etmelerini emreden AAA (Arjantin Antikomünist İttifakı)yı örgütler. Nahuel Moreno bu listelerin başında yer alır. Ülkeyi terk etmeyenler öldürülmeye başlanır; PST’nin metal işçisi militanı “Indio” Fernández de dahil olmak üzere. PST büroları taranır, bombalı saldırılara uğrar. Bir faşist komando bir büroya saldırır ve üç işçi militanı katleder. PST önderliği, büroları savunabilmek için hükümetten ağır silahlar verilmesini açıkça talep eder; hükümet yanıt vermez. Üç militanın cenaze törenindeki kitlesel toplantıda Moreno, solun bürolarını savunmak üzere ortak öz-savunma grupları kurmaya çağırır. Sol bu çağrıya da yanıt vermez.
Brezilyalı sürgün grubu Brezilya’ya dönmeye başlar; burada Liga Operaria’yı inşa etmeyi ve Independencia Operaria gazetesini çıkarmayı sürdürürler.
1975
Arjantin’de Isabel Perón hükümetine karşı gerçekleşen genel grev, en önemli iki bakanı Celestino Rodrigo ve José López Rega’nın düşmesini sağlar. PST’ye yönelik saldırılar artar: merkez büro taranır, La Plata kentinde bir komando sekiz PST militanını kaçırıp öldürür. Bu olayın ardından PST önderliği büroları kapatma ve tüm militanları yeraltına çekme kararı alır.
Moreno Portekiz’i ziyaret eder ve devrimle doğrudan temas kurar.
Portekiz’de Devrim ve Karşı Devrim broşürünü yazar. Portekiz devrimi ve Angola’daki anti-sömürgeci mücadele üzerine ortaya çıkan görüş ayrılıkları, SWP ile kopuşa ve FLT’nin dağılmasına yol açar.
1976
Mart’ta Arjantin’de kanlı bir askerî darbe gerçekleşir. Binlerce işçi ve halk aktivisti tutuklanır, işkence edilir, öldürülür; PST’nin yüzün üzerinde militanı da bunlar arasındadır.
Moreno gizlice ülkeden çıkar ve Kolombiya’nın Bogotá kentine yerleşir. Burada kısa süre sonra fraksiyona dönüşecek olan Bolşevik Eğilim (TB/FB)i kurar. Moreno, Kolombiya Sosyalist Bloku’nu IV. Enternasyonal’e ve Bolşevik Eğilim’e kazanır ve kısa süre sonra Kolombiya İşçilerin Sosyalist Partisi kurulur. Bu yeni mevzilenmeyle Moreno, Arjantinli kadroların bir bölümü ve Kolombiya PST önderliğiyle birlikte birçok Latin Amerika ve Avrupa ülkesinde devrimci örgütlerin inşasını teşvik eder.
1977
Nikaragua’da Somoza diktatörlüğüne karşı mücadele genelleşir. FSLN (Sandinista Ulusal Kurtuluş Cephesi) güç kazanır. FB, “FSLN’ye Zafer!” sloganını yükseltir. SWP, bu politika nedeniyle FB’yi eleştirir ve FSLN’ye ağır saldırılar yöneltir; Mandel ise tutum almaz. Brezilya’da Liga Operaria büyür ve 300 militana ulaşır.
Moreno Avrupa’ya gider. İspanya’da, İşçilerin Sosyalist Partisi’nin (PST) kuruluş sürecini yakından takip eder ve monarşiye karşı cumhuriyetin savunulmasını teşvik eder.
Angola: Yürüyen Siyah Devrim’i yazar.
1978
Nikaragua’da Somoza’ya karşı halk ayaklanması genelleşir ve birçok kent halk tarafından ele geçirilir. Brezilya’da Liga Operaria’nın öncülük ettiği Sosyalist Yakınlaşma Hareketi, 1200’den fazla kişinin katıldığı Birinci Ulusal Kongresi’ni gerçekleştirir. Moreno bu etkinliğe katılır.
Moreno, Arjantin PST’sinin askerî diktatörlük karşısındaki kahramanca mücadelesini yakından takip edebilmek için sık sık Brezilya’da Arjantin önderliğiyle buluşur. Bu seyahatlerden birinde, Sosyalist Yakınlaşma Kongresi’nden sonra, Brezilyalı militanlarla birlikte tutuklanır. Dünyanın dört bir yanındaki kişiliklerin destek verdiği uluslararası bir kampanya, Brezilya diktatörlüğünün onu Arjantin’e iade etmesini —ki bu neredeyse kesin bir tutuklanma ya da “kaybedilme” anlamına gelecekti— engeller. Sonunda Brezilya hükümeti onu Kolombiya’ya sınır dışı eder ve ülkeye girişini yasaklar.
Bu dönemde Moreno, Brezilyalı Troçkistlere sendikacıları ve işçileri PT’yi (Partido dos Trabalhadores – İşçi Partisi) kurmaya çağırmalarını önerir.
Moreno, Mandel’in “Sosyalist Demokrasi ve Proletarya Diktatörlüğü” çalışmasıyla polemik içinde Proletaryanın Devrimci Diktatörlüğü kitabını yazar.
1979
Peru’da çoğunluğu Troçkist olan çeşitli sol güçler, Hugo Blanco’nun öne çıktığı FOCEP’i (Peru İşçi-Köylü-Öğrenci Cephesi) kurar. Seçimlerde, hileye rağmen FOCEP %11 oy alır. Troçkizm büyük bir etki kazanır. Hugo Blanco (o dönem SWP çizgisine yakın), eski otomotiv işçisi Enrique Fernández (Bolşevik Fraksiyon’dan) milletvekili seçilir; Ricardo Napurí (Lambertçi POMR’den) senatör olur.
Brezilya’da CS militanları Moreno’nun yönlendirmesine uyarak PT’nin inşasına çağrı yapar. São Paulo Eyaleti Metal İşçileri IX. Kongresi’nde, Convergência Socialista’dan metal işçisi José Maria de Almeida, “bütün Brezilyalı işçileri kendi partileri olan İşçi Partisi’ni inşa etmeye” çağıran bir manifesto sunar. Önerge kabul edilir ve dünyanın en büyük işçi partilerinden birinin kuruluş süreci böyle başlar.
Kolombiya’da İşçilerin Sosyalist Partisi, Moreno’nun önerisiyle, Somoza’ya karşı silahlı mücadelede FSLN’ye katılmak üzere Simón Bolívar Gönüllü Tugayının kurulması çağrısını yapar. Binden fazla kişi —çoğu Kolombiyalı ama aynı zamanda Kosta Rikalı, Panamalı, Ekvadorlu, Bolivyalı, Arjantinli ve Şilili gönüllüler— bu çağrıya yanıt verir; yüzü aşkın gönüllü Nikaragua’ya girer ve silahlı mücadeleye katılır (üçü savaşta ölür, yanı sıra birçok yaralı olur). 45 günlük genel grevin ardından FSLN’nin birlikleri Managua’ya zaferle girer. Tugay’ın bir bölümü güney koluyla birlikte Managua’ya girer, diğer bölümü ise Atlas Okyanusu’nun başlıca limanı Bluefields’ı ele geçirip özgürleştirir.
Sandinistalar, burjuvazinin muhalif kesimlerini de içeren bir Ulusal Yeniden Yapılanma Hükümeti kurar. Somoza’nın düşüşünden sonra Tugay sendikalar örgütlemeye yönelir. Çalışma o denli başarılı olur ki sandinistaların kurduğu sendikal merkez toplandığında, temsil edilen sendikaların %70’i Tugay tarafından örgütlenmişti. Bu sırada 3.000’i aşkın Nikaragualıdan oluşan bir yürüyüş, Tugay’ın vatandaşlık başvurusunu destekler. Ancak sandinistalar Tugay üyelerini tutuklar, ülke dışına atar ve Panama polisinin eline teslim eder; burada gönüllüler hapsedilir, dövülür ve işkence görür.
Bolşevik Fraksiyon, Birleşik Sekreterlik’i Brigada Simón Bolívar’a yönelik bu baskıyı kınamaya çağırır, fakat SU bunu yapmaz. Aksine, önderlerinin bir kısmını Nikaragua’ya gönderir ve sandinistalara Tugay’ı mahkûm eden bir mektup verir.
Bu ağır politik ve devrimci ahlâk ihlalinin ardından FB, SU ile bağlarını koparır. Fransız OCI’nin (Lambertçi) MK’sı ve başka Troçkist akımlar FB ve Brigada Simón Bolívar ile dayanışma gösterir. Böylece FB, CORCI (Pierre Lambert’in uluslararası örgütü) ve SU’nun küçük bir fraksiyonu olan TLT arasında, IV. Enternasyonal’in yeniden inşasında büyük bir sıçrama sağlamak üzere bu üç akımın tek bir uluslararası örgütte birleşme olanağını test etmeyi amaçlayan Komite Paritario kurulur.
1980
Komite Paritario üç akımın birleşmesi yönünde karar alır. Yeni uluslararası örgütün programını hazırlama görevi Moreno’ya verilir. Bu çerçevede FB bir konferans düzenler ve kendi kendini fesheder. Paris’te yeni uluslararası örgüt olan CI-CI’nin (Uluslararası Komite – Dördüncü Enternasyonal) kuruluş kongresi yapılır.
Moreno, CI-CI’nin programatik temellerinin oluşturulması kapsamında Geçiş Programının Güncellenmesi İçin Tezler kitabını yazar.
1981
Fransa’da, François Mitterrand’ın başını çektiği Halk Cephesi seçimleri kazanır. Eski CORCI’nin en önemli örgütü olan Fransız OCI, Mitterrand hükümeti karşısında teslimiyetçi bir çizgi izler. Fransa’da devrimcilerin nasıl bir politika izlemesi gerektiğine dair CI-CI içinde sert bir tartışma başlar; ancak Lambert bu tartışmayı vahşice kesintiye uğratır ve eleştirileri partiden ihraç eder. Bunun sonucunda CI-CI dağılır. Eski CORCI yeniden örgütlenir; aynı şekilde eski Bolşevik Fraksiyon da toparlanır. Lambertizmin önemli iki açık lideri, Perulu Ricardo Napurí ve Venezuelalı Alberto Franceschi de bu süreçte Bolşevik Fraksiyona yaklaşır.
Brezilya’da İşçi Partisi (PT) kurulur. İspanya’da ise Moreno, PST yöneticiliğiyle sert bir polemik yürütür; post-Franco rejimini “burjuva demokratik” olarak değerlendirme hatasına karşı uyarır ve monarşiye karşı mücadeleyi yeniden merkezileştirme zorunluluğunu vurgular.
Moreno şu eserleri yazar: Latin Amerika Devrimi Üzerine Genel Değerlendirmeler; Polonya Üzerine Karar Taslağına Ek; Mitterrand Hükümeti: Perspektifler ve Politikamız ve Orta Amerika: Altı Ülke, Tek Ulus, Tek Devrim.
1982
Kolombiya’nın Bogotá kentinde, Moreno LIT-CI’nin “Liga Internacional de los Trabajadores – Cuarta Internacional / Uluslararası İşçi Birliği – Dördüncü Enternasyonal (UİB-DE) ” kuruluş konferansını yönetir. 18 ülkeden (çoğu eski Bolşevik Fraksiyon’dan) delegeler katılır. Ricardo Napurí, Alberto Franceschi ve lambertist kökenli önemli bir militan grubu da LIT’e katılır.
Nisan’da Arjantin ile İngiltere arasında Malvinas Savaşı başlar. Moreno ve PST, Arjantin ve dünya solunda çok tartışmalı bir tutum alır: Troçki’nin öğretilerini izleyerek Arjantin işçi sınıfını, askeri açıdan, katil diktatörlüğün safında ama “demokratik” İngiliz emperyalizmine karşı konumlanmaya çağırır. Savaş sırasında, diktatörlüğün en eski tutsaklarından ve PST’nin önemli işçi önderlerinden iki militan (Kel Matosas ve Ufaklık Páez), İngilizlere karşı Malvinas Adaları’nda savaşmak için gönüllü olur.
Arjantin İngiltere’ye yenilir ve diktatörlük ölümcül bir darbe alır. Moreno Arjantin’e döner ve tüm enerjisini PST’nin militanlarından oluşturulan yeni bir parti, MAS’ın (Sosyalizme Doğru Hareket) inşasına verir.
Moreno şu eserleri yazar: LIT’in Kuruluş Tezleri; 1982: Devrim Başlıyor; Fidel Neden Reagan’la Gizlice Pazarlık Ediyor?; Polonya Devrimi Üzerine Bazı Düşünceler ve OCI’nin İhaneti.
1983
MAS hızla gelişir: ülke çapında yaklaşık 300 yerel açar, çok sayıda militan kazanır ve binlerce kişinin katıldığı büyük spor salonlarında mitingler düzenler. Birkaç yıl içinde Arjantin solunun en önemli örgütü haline gelir.
1984
Moreno, büyük bir kriz yaşayan PST’ye yardımcı olmak için İspanya’ya gider. İspanyol partisine önerdiği temel yönelim, işçi sınıfı ve onun mücadeleleri doğrultusunda konumlanmaktır. Bu doğrultuda PST, büyük tersane grevine etkin biçimde müdahil olur.
Brezilya’da Sosyalist Yakınlaşma, ülkenin en önemli işçi sendikalarından biri olan Belo Horizonte ve Contagem Metal İşçileri Sendikası’nda seçimleri kazanır.
Moreno şu eserleri yazar: 20. Yüzyıl Devrimleri; Örgütlenme Sorunları; Dünya Durumu Üzerine Tez Taslağı; Gerillacılık Üzerine Tezler ve Lambertizmle Deneyimimiz.
1985
Yedi yılın ardından Moreno yasal olarak tekrar Brezilya’ya dönebilir ve Sosyalist Yakınlaşma’nın yürüttüğü başlıca işçi çalışmalarıyla doğrudan temas kurar. Örgüte, faaliyetini işçi mücadelelerine ve sendikal muhalefetlere yoğunlaştırmasını önerir. Bu hattın ardından CS’nin başını çektiği listeler Rio de Janeiro Bankacılar Sendikası ile São José dos Campos Metal İşçileri Sendikası seçimlerini kazanır.
1986
Moreno Avrupa’ya seyahat eder ve Britanya’daki Workers Revolutionary Party’nin önemli yöneticileriyle görüşür. İspanya’da ise, Felipe González hükümetine karşı NATO referandumu sürecindeki büyük seferberlikleri takip eder ve PST’nin genel seçimlerdeki (84.000 oy) ve sendikal seçimlerdeki yönelimine yardımcı olur.
Nahuel Moreno ile Söyleşiler röportaj biçiminde yayımlanır. Ayrıca şu eserleri yazar: Temel Politik Kavramlar ve Sandinizm ve Devrim.
1987
25 Ocak’ta, 62 yaşında, Nahuel Moreno Buenos Aires’te ani bir kalp yetmezliği sonucu yaşamını yitirir. Cenazesine birkaç bin militan katılır; 10.000 kişilik bir kortej Chacarita Mezarlığı’na kadar eşlik eder. Dünyadaki çoğu Troçkist partiden ve İspanya, Bolivya, Brezilya, Kolombiya sendikalarından taziye mesajları gelir.
