Kenya’dan Nijerya’ya, Senegal’den Güney Afrika’ya ve Fas’a kadar birçok Afrika ülkesinde son yıllarda büyüyen gençlik protestoları, kıta genelinde yeni bir toplumsal öfke dalgasına işaret ediyor. Hayat pahalılığı, işsizlik, polis şiddeti ve yolsuzluk karşıtı gösteriler bazı ülkelerde parlamento baskınlarına, internet kesintilerine ve kanlı çatışmalara dönüştü. Protestoların arkasında genç kuşakların arasında giderek büyüyen ve ekonomik krizle beslenen “geleceksizlik” hissi bulunuyor.
Gül Bahar / 18 Nisan 2026
Afrika uzun yıllar boyunca “dünyanın en genç kıtası” olarak anlatıldı. Birleşmiş Milletler verilerine göre kıtanın yaş ortalaması yaklaşık 19. Avrupa’da bu rakam 40’ın üzerine çıkarken, birçok Afrika ülkesinde nüfusun büyük bölümü 25 yaşın altında bulunuyor. Önümüzdeki on yıllarda dünya nüfus artışının büyük bölümünün Afrika’da gerçekleşmesi bekleniyor. 2050’ye doğru dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birinin Afrika’da yaşayacağı öngörülüyor. Özellikle Nijerya’nın dünyanın en kalabalık ülkelerinden biri hâline gelmesi bekleniyor.
Uzun süre bu genç nüfusun Afrika’nın ekonomik yükselişinin motoru olacağı söylendi. Ancak bugün kıtanın birçok ülkesinde milyonlarca genç; eğitim alsa bile iş bulamıyor, düşük ücretlerle çalışıyor ya da tamamen kayıt dışı ekonomiye sıkışıyor. Hızla büyüyen şehirler, artan hayat pahalılığı, konut sorunları ve işsizlik birçok ülkede ortak bir baskı yaratıyor.
Elbette Afrika tek bir ülke ya da tek tip bir toplum değil. Ancak son yıllarda Kenya, Nijerya, Senegal ve Kuzey Afrika gibi birbirinden farklı ülkelerde benzer gençlik öfkelerinin ortaya çıkması dikkat çekici. Bu protestoların merkezinde büyük ölçüde ekonomik kriz, hayat pahalılığı ve işsizlik bulunuyor. Ancak mesele yalnızca mutlak yoksulluk değil. Birçok genç için asıl kırılma noktası; eğitim almalarına, internete bağlı yaşamalarına ve küresel dünyayı görmelerine rağmen daha iyi bir hayat kurabileceklerine dair inancın giderek zayıflaması.
Bu öfkenin en çarpıcı örneklerinden biri Kenya’da yaşandı. Olayların fitilini 2024’te hükümetin hazırladığı yeni finans yasası ateşledi. Yeni yasa; temel tüketim ürünlerine, dijital işlemlere ve günlük yaşamın birçok alanına ek vergiler getiriyordu. Uzun süredir işsizlik, yolsuzluk ve hayat pahalılığı nedeniyle öfkeli olan gençler, bunu bardağı taşıran son adım olarak gördü.
Haziran 2024 boyunca Nairobi başta olmak üzere birçok şehirde on binlerce kişi sokaklara çıktı. Protestoların önemli bölümü sosyal medya üzerinden örgütlendi. TikTok videoları, X/Twitter yayınları ve Telegram grupları sayesinde gösteriler hızla yayıldı. Protestocular polis hareketlerini anlık haritalarla paylaşırken, bağımsız gazeteciler ve sosyal medya fenomenleri olay görüntülerini milyonlarca kişiye ulaştırdı. Bazı avukat grupları gözaltına alınan protestocular için ücretsiz hukuki destek organize etti.
Lidersiz Gösteriler
Gösterilerde belirgin bir parti liderliği ya da merkezi örgüt yapısı yoktu. Kalabalığın önemli bölümünü üniversite öğrencileri, işsiz gençler, beyaz yakalı çalışanlar ve küçük esnaf oluşturuyordu. Bu yönüyle protestolar klasik parti merkezli hareketlerden çok, dijital ağlar üzerinden örgütlenen yeni kuşak bir sokak siyaseti görünümü taşıyordu.
Sokaklarda taşınan pankartlar protestoların ruhunu yansıtıyordu: “Ruto Must Go” (“Ruto Gitmeli”), “We Are Hungry” (“Açız”), “Stop Taxing the Poor” (“Yoksulları Vergilerle Ezme”), “You Can’t Kill All of Us” (“Hepimizi Öldüremezsiniz”) ve “No Future for the Youth” (“Gençlik İçin Gelecek Yok”).
25 Haziran 2024’te protestolar tarihi bir kırılma noktasına ulaştı. Göstericiler Nairobi’deki parlamento binasına girdi, binanın bazı bölümleri ateşe verildi. Polis ise göz yaşartıcı gaz, tazyikli su ve gerçek mermi kullandı. İnsan hakları örgütlerine göre onlarca kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı. Bazı aktivistlerin kaçırıldığı ve kaybolduğu iddiaları da gündeme geldi.
Ancak protestolar aynı zamanda hükümeti geri adım atmaya da zorladı. Tartışmalı finans yasasının bazı maddeleri geri çekildi, Devlet Başkanı William Ruto üzerindeki baskı büyüdü ve kabinede değişiklikler yapıldı. Her ne kadar temel ekonomik sorunlar çözülmese de, protestolar genç kuşakların ilk kez siyasal ağırlığını bu kadar görünür biçimde hissetmesine neden oldu.
Gençlerin Yayın Organı Tiktok Oldu
Benzer bir öfke dalgası Nijerya’da da görüldü. 2024 yazında başlayan #EndBadGovernance (“Kötü Yönetime Son Verin”) protestoları; yüksek enflasyon, yakıt krizleri ve hayat pahalılığı nedeniyle büyüdü. Afrika’nın en büyük petrol üreticilerinden biri olan ülkede milyonlarca genç işsiz ya da güvencesiz koşullarda yaşıyor. Yakıt sübvansiyonlarının kaldırılmasıyla birlikte ulaşım ve gıda fiyatları daha da yükseldi.
Lagos, Abuja ve Kano gibi büyük şehirlerde binlerce kişi sokaklara çıktı. Protestolar büyük ölçüde sosyal medya üzerinden yayıldı. TikTok videoları, canlı yayınlar ve hashtag kampanyaları sayesinde gösteriler kısa sürede ülke geneline taşındı. Bazı bölgelerde yollar kapatıldı, market yağmaları yaşandı ve güvenlik güçleriyle sert çatışmalar çıktı.
“Fuel Prices Are Killing Us” (“Yakıt Fiyatları Bizi Mahvediyor”), “The People Are Suffering” (“Halk Acı Çekiyor”) ve “We Are Hungry” (“Açız”) sloganları protestoların en görünür mesajları arasındaydı.
Polis protestolara sert müdahale etti. İnsan hakları örgütlerine göre onlarca kişi öldü, yüzlerce kişi gözaltına alındı. Tutuklananlar arasında çocukların da bulunduğu açıklandı. Hükümet daha sonra bazı sosyal yardım paketleri ve ekonomik destek programları açıklamak zorunda kaldı. Ancak birçok protestocu için bunlar yetersiz kaldı.
Senegal’de ise olayların fitilini ekonomik krizle birlikte büyüyen siyasal gerilim ateşledi. Muhalif lider Ousmane Sonko’ya açılan davalar ve seçim tartışmaları sonrasında gençler Dakar başta olmak üzere birçok şehirde sokaklara çıktı. Protestolar burada da büyük ölçüde sosyal medya ve gençlik ağları üzerinden yayıldı. Polisle çatışmalar yaşandı, araçlar ateşe verildi, yollar kapatıldı ve internet erişimi zaman zaman kısıtlandı. “Free Sonko” (“Sonko’ya Özgürlük”), “No Justice, No Peace” (“Adalet Yoksa Huzur da Yok”) ve “Youth Want Change” (“Gençlik Değişim İstiyor”) sloganları öne çıktı. Olaylarda onlarca kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi gözaltına alındı. Ancak yoğun baskı sonrasında hükümet seçim sürecinde geri adımlar atmak zorunda kaldı ve siyasi tansiyon bir ölçüde düştü.
Gösteriler Politik Bir Güce Dönüştü
Güney Afrika ise başka bir açıdan dikkat çekiyor. Apartheid sonrası büyük umutlarla kurulan yeni düzen, bugün ağır eşitsizlik, genç işsizliği, suç oranları ve yolsuzluk tartışmalarıyla karşı karşıya. Özellikle elektrik krizleri ve hayat pahalılığı son yıllarda birçok protestoya neden oldu. Birçok genç için mesele artık yalnızca siyasal özgürlük değil; ekonomik hayatın değişmemesi.
Birçok protestonun arkasında yalnızca yerel hükümetlere duyulan öfke değil; dış borç baskısı, IMF destekli kemer sıkma politikaları ve küresel ekonomik eşitsizlikler de bulunuyor. Özellikle gençler, ekonomik krizin bedelinin sürekli halka ödetildiğini düşünürken; siyasal elitlerin ve uluslararası finans kurumlarının iç içe geçtiği bir sistem algısı halk arasında da büyüyor.
Benzer bir gençlik öfkesi 2025 sonbaharında Fas’ta da yükseldi. Eylül ve Ekim aylarında Rabat, Kazablanka, Marakeş ve Agadir başta olmak üzere birçok şehirde gençler sokaklara çıktı. Sosyal medya üzerinden örgütlenen “GenZ 212” hareketi; işsizlik, sağlık ve eğitim sistemindeki çöküş, yolsuzluk ve hayat pahalılığına karşı protestolar düzenledi. Özellikle Agadir’de kötü hastane koşulları nedeniyle yaşanan ölümler büyük tepki yarattı. Protestolarda “özgürlük, sosyal adalet ve onurlu yaşam” sloganları öne çıkarken; bazı kentlerde polisle sert çatışmalar yaşandı, yüzlerce kişi gözaltına alındı. İnsan hakları örgütleri güvenlik güçlerinin aşırı güç kullandığını açıkladı. Fas’taki gösteriler, Arap Baharı sonrası dönemin en büyük gençlik hareketlerinden biri olarak yorumlandı.
Öfke Patlamaları Devam Ediyor
2026 yılında da protesto dalgası tamamen sona ermedi. Kenya’da hayat pahalılığı ve polis şiddetine karşı gençlik gösterileri zaman zaman yeniden sokaklara taşarken; Batı Afrika’daki bazı ülkelerde işsizlik, elektrik kesintileri ve ekonomik kriz nedeniyle küçük çaplı protestolar sürdü. Sosyal medya üzerinden örgütlenen yeni kuşak hareketler artık yalnızca seçim dönemlerinde değil, gündelik hayat krizleri etrafında da hızla mobilize olabiliyor. Bu durum birçok Afrika hükümetini internet kesintileri, dijital gözetim ve daha sert güvenlik politikalarına yöneltirken; kıta genelinde gençlik ile devlet arasındaki gerilim de büyümeye devam ediyor.
Belki de bugün Afrika sokaklarında görülen şey yalnızca geçici protestolar değil; internet çağında büyüyen yeni bir kuşağın, eski siyasal düzenlerle ilk büyük hesaplaşması.
